در بسیاری از خانوادهها اختلاف رخ میدهد؛ اما زمانیکه گفتوگو از مرز تنش معمول عبور میکند و به ترساندن جدی با آسیب جسمی، آبرویی یا مالی میرسد، ما با «تهدید» روبهرو هستیم. شناخت مرز قانونی تهدید و دانستن مسیر شکایت، به شما کمک میکند با کمترین ریسک و بیشترین اثر از حقوق خود دفاع کنید. این راهنما بر پایه تجربههای وکالتی در پروندههای خانوادگی و سایبری تدوین شده تا مراحل را روشن، قابلفهم و عملی توضیح دهد.
تعریف قانونی و قابلفهمِ تهدید در خانواده
«تهدید در روابط خانوادگی» به زبان ساده، تهدید یعنی ترساندن دیگری بهگونهای که ترس عقلایی از وقوع زیان ایجاد کند؛ مانند آسیب بدنی، افشای راز یا لطمه به آبرو و مال. در حقوق ایران، اصلِ جرمانگاری تهدید در بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی پیشبینی شده و تهدید به قتل، ضربوجرح یا افشای اسرار، قابل تعقیب کیفری است. معیار مهم، اثر تهدید بر شخصِ مخاطب است: آیا گفتار یا رفتار، در او بیمِ واقعی و قابلتوجه ایجاد کرده است؟
تهدید لزوماً فریاد و خشونت آشکار نیست؛ پیامک، چت، ایموجیهای مشخص، ارسال تصویر سلاح، یا حتی جملات ظاهراً نرم اما معنادار نیز میتواند تهدید باشد، اگر عرفاً ایجاد هراس کند. از سوی دیگر، اعلامِ حق قانونی مانند «از طریق دادگاه اقدام میکنم» معمولاً تهدید کیفری محسوب نمیشود.
«هر بیان یا رفتاری که ترس متعارف از زیان جدی ایجاد کند و هدفِ تحمیل خواسته یا ارعاب داشته باشد، میتواند مصداق تهدید باشد.»
مصادیق رایج تهدید در روابط خانوادگی
در زندگی مشترک، نامزدی یا روابط خویشاوندی، تهدید میتواند شکلهای مختلفی به خود بگیرد. نمونههای پرتکرار که در رویهٔ قضایی قابلپیگیریاند:
- تهدید به ضربوجرح یا قتل: «اگر طلاق بگیری، میکشمت» یا نشاندادن چاقو و نوشتن پیامهای ترسآور.
- تهدید به افشای اطلاعات خصوصی: «اگر مهریه را مطالبه کنی، چتها و عکسهایت را پخش میکنم». این مورد، در بستر فضای مجازی نیز تحت قوانین جرایم رایانهای قابل تعقیب است.
- تهدید مالی و آبرویی: تهدید به تخریب محل کار همسر، تماس با کارفرما برای بدنامکردن، یا تهدید به منع دسترسی به اموال مشترک بهقصد ارعاب.
- تهدید نسبت به نزدیکان: «به برادرت آسیب میزنم» یا «اسرار خانوادهات را فاش میکنم».
- تهدید به انتشار محتوای تحریفشده: ساختن روایت جعلی برای تخریب اعتبار اجتماعی در محله، مدرسه یا شبکههای اجتماعی.
در عمل، برای هر یک از این مصادیق میتوان با جمعآوری ادلهٔ دیجیتال و سنتی، طرح شکایت کرد. در این مرحله مشاوره با وکیل متخصص در دفاع و وکالت کیفری میتواند از اشتباهات پرهزینه جلوگیری کند.
چه چیزهایی تهدید نیست؟ مرز تنش و جرم
همهٔ مشاجرات به تهدید کیفری تبدیل نمیشوند. تشخیص مرز مهم است تا از طرح شکایتهای بیپایه پرهیز شود و تمرکز بر موارد جدی باقی بماند.
| نمونه رفتار | آیا تهدید است؟ | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| «میرم از طریق دادگاه پیگیری میکنم» | معمولاً خیر | اعلامِ اقدام قانونی، تهدید کیفری نیست. |
| «اگر طلاق بگیری، آبرویت را میبرم» | بله | ایجاد ترس عقلایی از زیان آبرویی. |
| فریاد همراه با عصبانیت بدون اشاره به زیان مشخص | غالباً خیر | صرف عصبانیت کافی نیست. |
| ارسال عکس سلاح با پیام «منتظر باش» | بله | قرائن همراه، ترس واقعی ایجاد میکند. |
| «اگر هزینهها را ندهی، من هم کمک نمیکنم» | بسته به اوضاعواحوال | اگر قصد ارعاب و زیان جدی ثابت شود، ممکن است تهدید تلقی شود. |
در تحلیل نیت و رفتار، «اوضاعواحوال» پرونده مهم است؛ همانطور که در فلسفهٔ دفاع و اندیشهٔ حقوقی گفته میشود، باید هم محتوا و هم زمینه بررسی شود تا عدالت رعایت گردد.
ادلهٔ قابلاستناد: از پیامک تا شهادت
ادلهٔ دیجیتال
پیامک، چت شبکههای اجتماعی، ایمیل، لاگ تماس، تصاویر ویدئویی و فایل صوتی، از مهمترین ادلهاند. نکات کلیدی:
- از پیامها اسکرینشات بگیرید و اصل گفتگو را حذف نکنید. حذف ادله، بزرگترین خطاست.
- زمان، تاریخ و نام کاربری را در تصاویر مشخص نگه دارید؛ از نسخهٔ پشتیبان روی فضای امن استفاده کنید.
- فایل صوتیِ مکالمهٔ خودتان با طرف مقابل، در عمل میتواند به روشنشدن حقیقت کمک کند، مشروط بر احراز اصالت و رعایت حریم قانونی. دربارهٔ شیوهٔ ارائه، با وکیل مشورت کنید.
- تهدید در فضای مجازی را با لینک پروفایل، آیدی و جزئیات فنی ثبت کنید؛ در صورت نیاز از کارشناس رسمی برای احراز اصالت کمک بگیرید.
ادلهٔ سنتی و پشتیبان
- شهادت شهود حاضر در صحنه یا افرادی که بلافاصله پس از وقوع، در جریان تهدید قرار گرفتهاند.
- گزارش کلانتری، صورتجلسهٔ مأموران یا تماس با ۱۱۰.
- گزارش مددکار اجتماعی یا مرکز اورژانس اجتماعی ۱۲۳ در موارد خشونت خانگی.
- گواهی پزشکی قانونی در صورت بروز آسیب جسمی یا آثار روانی مرتبط.
مسیر شکایت: از کلانتری تا دادسرا
برای پیگیری «تهدید در روابط خانوادگی»، میتوانید این مسیر مرحلهای را طی کنید. هدف، مستندسازی دقیق و کاهش ریسک است:
- در خطر فوری، با ۱۱۰ تماس بگیرید. امنیت مقدم بر هر چیز است.
- جمعآوری ادله: پیامها، اسکرینشات، فایل صوتی، مشخصات پروفایلها، و فهرست شهود. از حذف اطلاعات خودداری کنید.
- ثبت شکایت در دفتر خدمات الکترونیک قضایی با عنوانی مانند «تهدید موضوع بخش تعزیرات» و پیوست ادله.
- ارجاع به دادسرا: بازپرس ممکن است برای تحقیق از متهم دعوت کند، ادلهٔ دیجیتال را بررسی و در صورت نیاز دستور جلب یا تأمین کیفری صادر کند.
- در صورت وجود آسیب جسمی یا روانی، اخذ گواهی پزشکی قانونی یا گزارش مددکار اجتماعی.
- پیگیری ابلاغها از طریق سامانهٔ ثنا و حضور بهموقع در مرجع رسیدگی.
- در نهایت، حسب ادله و دفاعیات، پرونده به دادگاه کیفری ارجاع میشود و رأی صادر خواهد شد.
اگر طرف مقابل سابقهٔ خشونت دارد، از قاضی بخواهید در «قرار تأمین کیفری»، منع تماس یا نزدیکشدن را بهعنوان شرط قید کند. این امر میتواند سپری عملی برای آرامش شما باشد.
نقش پزشکی قانونی و مددکار اجتماعی
تهدید همواره صرفِ کلام نیست؛ آثار آن میتواند جسمی یا روانی باشد. پزشکی قانونی در موارد ضربوجرح یا تشدید اضطراب ناشی از خشونت خانگی، میتواند معاینات و گزارشهای مرتبط را ارائه کند. اگرچه «ترس» مستقیماً قابل اندازهگیری نیست، اما نشانههای بالینی، دارودرمانی یا گزارش روانشناس میتواند به قاضی در فهم شدت ماجرا کمک کند.
- اورژانس اجتماعی ۱۲۳: در موارد خشونت خانگی، تماس با این مرکز امکان مداخلهٔ حمایتی، اسکان امن و گزارش مکتوب را فراهم میکند.
- مددکار اجتماعی: مستندسازی شرایط خانواده، سابقهٔ خشونت و ارزیابی ریسک تکرار تهدید.
- هماهنگی با پروندهٔ کیفری: پیوست گزارشها به شکایت، باعث انسجام ادله و باورپذیری روایت میشود.
نکات امنیتی در شرایط بحرانی
- اول امنیت: اگر تهدید به خشونت فیزیکی نزدیک است، محیط را ترک و به مکان امن یا نزد همسایهٔ مورد اعتماد بروید.
- کلمهٔ رمز با نزدیکان: عبارتی کوتاه برای اعلام خطر بدون جلب توجه تعیین کنید.
- پشتیبانگیری امن: ادله را روی فضای ابری یا حافظهٔ خارج از دسترسِ تهدیدکننده نگهداری کنید.
- به حداقلرساندن اصطکاک: وارد جدال مستقیم نشوید؛ پاسخهای کوتاه و بیاحساس بدهید و گفتگو را ذخیره کنید.
- تماسهای اضطراری: لیست شمارههای ۱۱۰، ۱۲۳ و یک فرد معتمد را دمِ دست داشته باشید.
- مشاورهٔ حقوقی: یک گفتوگوی کوتاه با وکیل میتواند شما را از چند اشتباه پرهزینه نجات دهد.
رایجترین اشتباهات مردم و راهحلهای عملی
- حذف پیامها: هرگز مدرک را پاک نکنید. راهحل: کپی امن، سپس تجمیع ادله.
- واکنش تند و تهدید متقابل: این کار میتواند علیه شما استفاده شود. راهحل: پاسخ کوتاه، ضبط و مستندسازی.
- ثبتنکردن زمان و مکان: راهحل: در یک دفترچه یا اپ امن، تاریخ، ساعت و شاهدان احتمالی را بنویسید.
- ارسال فایلهای ادله از طریق پیامرسان ناامن: راهحل: تحویل حضوری یا بارگذاری در سامانهٔ رسمی.
- اعتماد به اسکرینشات بدون اصل گفتگو: راهحل: نگهداری فایل اصلی و در صورت لزوم تهیهٔ پرینت گواهیشده.
- تکیهٔ صرف بر ادعاهای شفاهی: راهحل: ترکیب شهادت، ادلهٔ دیجیتال و گزارشهای تخصصی.
نکات برجسته و تصمیمسازی آگاهانه
- تهدید، زمانی جرم است که ترس عقلایی از زیان جدی ایجاد کند.
- ادلهٔ دیجیتال ستون پروندههای خانوادگی است؛ اصالت و زنجیرهٔ نگهداری را حفظ کنید.
- مسیر شکایت روشن است: جمعآوری ادله، ثبت در دفاتر خدمات، پیگیری در دادسرا و دادگاه.
- پزشکی قانونی و مددکاری اجتماعی میتواند اثر تهدید را مستند کند.
- در بحران، امنیت و آرامش مقدم است؛ بعد حقوق را پیگیری کنید.
پرسشهای متداول
1.چه چیزی دقیقاً تهدید در روابط خانوادگی محسوب میشود؟
هر گفتار یا رفتاری که ترس عقلایی از زیان جدی مثل آسیب بدنی، افشای راز، لطمه به آبرو یا مال ایجاد کند و قصد ارعاب یا تحمیل خواسته در آن دیده شود، میتواند تهدید باشد. این رفتار ممکن است بهصورت پیامک، چت، تماس، حرکت نمادین یا نمایش سلاح رخ دهد. معیار، اثر واقعی بر مخاطب و اوضاعواحوال است، نه صرفاً لحن تند یا عصبانیت لحظهای.
2.آیا پیامک یا پیام صوتی بهتنهایی برای شکایت کافی است؟
در بسیاری از پروندهها، پیامک یا فایل صوتی نقش اصلی را در اثبات تهدید ایفا میکند؛ اما بهتر است ادلهٔ پشتیبان مانند شهادت، گزارش کلانتری، سوابق تماس و حتی گزارش مددکار اجتماعی نیز ضمیمه شود. کیفیت ادله، اصالت و اتصال آن به شخص تهدیدکننده بسیار مهم است. هرچه شواهد متنوعتر باشد، شانس موفقیت بیشتر است.
3.آیا امکان گذشت یا سازش وجود دارد؟
بله، در بسیاری از پروندههای تهدید امکان گذشت شاکی وجود دارد و میتواند در صدور رأی یا مجازات اثر بگذارد. بااینحال، اگر امنیت شما در خطر است، پیش از هر سازشی، تدابیر حفاظتی و شرایط منع تماس را جدی بگیرید. مشورت با وکیل کمک میکند تبعات حقوقیِ گذشت را بسنجید و در صورت لزوم شرایطی مطمئن برای سازش تعریف کنید.
4.روند رسیدگی چقدر طول میکشد؟
بسته به پیچیدگی ادله، همکاری طرفین و حجم کار مرجع قضایی، زمان رسیدگی میتواند از چند هفته تا چند ماه متغیر باشد. پروندههای همراه با کارشناسی ادلهٔ دیجیتال یا شهادتهای متعدد معمولاً زمانبرترند. پیگیری منظم ابلاغها در سامانهٔ ثنا و ارائهٔ سریع مستندات، روند را تسهیل میکند.
5.اگر تهدید در فضای مجازی باشد چه کنم؟
اسکرینشات با نمایش تاریخ، آیدی و لینک پروفایل بگیرید، پیامها را حذف نکنید، و در صورت نیاز از کارشناس برای احراز اصالت کمک بگیرید. شکایت را با ذکر بستر وقوع (اینستاگرام، واتساپ و…) ثبت کنید. در تهدیدهای جدی، ابتدا امنیت را تأمین و سپس از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پیگیری کنید. قوانین جرایم رایانهای نیز از شما حمایت میکند.
جمعبندی: مرز تهدید و تنش را بشناسیم
تهدید در روابط خانوادگی هنگامی شکل میگیرد که گفتار یا رفتار از تنش معمول عبور کند و ترس عقلایی از زیان جدی ایجاد شود. با شناخت مصادیق، مراقبت از ادلهٔ دیجیتال، بهرهگیری از پزشکی قانونی و مددکاری اجتماعی و پیمودن مسیر شکایت از کلانتری تا دادسرا، میتوانید با آرامش و اطمینان بیشتری اقدام کنید. اگر در تشخیص مصادیق یا شیوهٔ ارائهٔ ادله تردید دارید، پرسش خود را از طریق تماس مطرح کنید. هدف، تصمیمگیری آگاهانه و حفاظت از امنیت و کرامت انسانی در فضای خانواده است.
منابع پیشنهادی برای مطالعهٔ بیشتر
- قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات)، ماده ۶۶۹: جرم تهدید
- UNODC: Preventing and Responding to Domestic Violence
